Powrót do

Primož Trubar (si)

dodany: 19.03.2008 | przygotowała: Alicja Zięba

Primož Trubar był osobistością słoweńskiego ośrodka kulturalnego w XVI wieku. Protestancki duchowny, pisarz i tłumacz. Urodził się 9 lipca 1508 w miejscowości Rašica w okolicach miasta Velike Lašče. W latach 1520-1521 uczęszczał do szkoły podstawowej w Rijece a następnie, w latach 1522-1524 w Salzburgu. Stamtąd udał się do Triestu, gdzie miał okazję zetknąć się z wieloma twórcami i myślicielami renesansu, takimi jak np. Erazm z Rotterdamu. W 1528 r. rozpoczął studnia na uniwersytecie wiedeńskim, ale nie ukończył ich. W 1530 r. wrócił w swe ojczyste strony, gdzie otrzymał probostwo. Stopniowo zbliżał się do protestantyzmu, co wywoływało silny rozdźwięk między nim, a biskupem Lublany. W 1540 r. ponownie udał się do Triestu, gdzie objął probostwo w kościele św. Bartłomieja. Pracował tam do roku 1547 r., kiedy to za sprawą biskupa lublańskiego został za swe poglądy obłożony ekskomuniką, wobec czego musiał opuścić swój urząd. Udał się do Niemiec i osiadł w Tybindze. Tam wydał książki wpisane w historię Słowenii jako pierwsze drukowane dzieła. Zostały opublikowane pod pseudonimem.
· Abecednik (Elementarz) – pisany w latach 1548-1550, a wydany w 1551 r. pod niemieckim tytułem Abecedarium. Zawierała poza elementarzem, również kalendarz.
· Katekizem (Katechzim) – książka wydana podobnie jak Elementarz pod niemieckim tytułem Catechismus in der windischen Sprach w 1551 r. Była to pierwsza drukowana książka w języku słoweńskim, zawierająca utrzymany w duchu reformacji wykład wiary wraz z fragmentami Biblii, modlitwami, pieśniami kościelnymi. Dzieło okazało się punktem zwrotnym słoweńskiej kultury. Trubar, widoczny przedstawiciel europejskiego, reformatorskiego ruchu sprawił, że rozpoczęła się nowa doba. Do jego wystąpienia, język słoweński pojawiał się sporadycznie, potem dzięki reformatorowi wydawał się stopniowo odżywać.

Zachowały się tylko pojedyncze egzemplarze tych książek.
· Ta prvi dejl noviga tastamenta – 1557 r. był to przekład Nowego Testamentu z tłumaczenia Lutra. W 1560 r. powstał Ta drugi dejl tiga noviga testamenta. Wtedy to Trubar postanowił wrócić do Lublany, jak się później okazało, nie na długo.
· Cerkovna ordninga – był to porządek kościelny dla słoweńskiego kościoła wydany w 1564r., który spotkał się ze złym przyjęciem, w związku z czym Trubar był zmuszony ponownie opuścić kraj. Udał się do Niemiec gdzie został do śmierci.

Inne dzieła Primoža Trubara:
· 1566r. - Ta celi psalter Davidom
· 1567r. - Ta celi katehismus, Sv: Pavla listuvi
· 1575r. - Tri duhovske pejsni (śpiewnik)
· 1577r. - Noviga testamenta pusledni dejl
· 1579r. - Ta prvi psalm ž nega trijemi izlagami
· 1582r. - Ta celi novi testament

W 1567 r. Trubar osiadł w miejscowości Deredingen pod Tybingą, gdzie zmarł w 1586 r. Jego grób znajduje się kościele św. Gawła w Deredingen i jest dziś często odwiedzany przez Słoweńców. Nie był on tylko ojcem kultury słoweńskiej, czy myślenia o Słowenii jako o narodzie, z którego Słoweńcy powinni być dumni. Rodaków nauczył również jak kultywować język i pokazał jego wartość. Trubar jest uważany także za prekursora myśli artystycznej w Słowenii.

Bibliografia:
J. Kos: Pregled slovenskega slovstva, Ljubljana 1979.