Powrót do

Josip Tito

dodany: 09.12.2002 | przygotował: Tomasz Illg

Josip Tito (właśc. Josip Broz). Polityk. Bohater narodowy. Człowiek-legenda. Urodził się w 1892 r. w Kumrovcu (przy granicy chorwacko-słoweńskiej), jako jedno z piętnaściorga dzieci Franja Broza (Chorwata) i Marii Javeršek (Słowenki). Od 1910 r. członek partii socjaldemokratycznej. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach armii austriackiej, w 1915 r. trafił do niewoli rosyjskiej. Po wojnie wstąpił do Armii Czerwonej. Od 1920 członek Komunistycznej Partii Jugosławii (KPJ), więziony za działalność polityczną. Piął się szybko po szczeblach politycznej kariery, w 1937 r. objął stanowisko sekretarza generalnego KPJ. Wtedy też zaczął używać pseudonimu Tito. Skąd ów przydomek? Wytłumaczeń jest kilka, wśród nich i takie, że Tito wydawał rozkazy swoim poddanym, które po chorwacku brzmiały: ti uradi to, a ti to! (ty zrób to, a ty to!).

Po agresji Niemiec hitlerowskich na Jugosławię (1941 r.) Josip Broz-Tito zaczął organizować ruch oporu. Dwa lata później z jego inicjatywy powstała Antyfaszystowska Rada Wyzwolenia Narodowego Jugosławii (AVNOJ), a on sam stanął na czele Narodowego Komitetu Wyzwolenia Jugosławii, pełniącego rolę rządu tymczasowego na wyzwolonych terenach. Partyzantka Tity (od 1943 r. Jugosłowiańska Armia Ludowa), licząca w 1945 r. pół miliona ludzi stawiała zacięty, a co najważniejsze - skuteczny opór przeważającym liczebnie i pod względem wyposażenia oddziałom niemiecko-włoskim. Do końca 1944 r. jego oddziały wyzwoliły niemal całe terytorium Jugosławii, a Josip Broz-Tito tytułował się Marszałkiem.

Po wojnie Josip Broz-Tito - pełniący funkcję ministra obrony narodowej i premiera - wprowadził i utrwalał, głównie przy pomocy represji i terroru system komunistyczny. Starał się przy tym zachować niezależność od ZSRR, w 1947 r. wszedł w konflikt z samym Stalinem. Od tej pory możemy mówić o titoiźmie - narodowym komunizmie jugosłowiańskim. Jego główne cechy to: samorządowy socjalizm w gospodarce oraz nieangażowanie się i niezależność partii komunistycznej od Moskwy. W praktyce oznaczało to władzę absolutną dyktatora, któremu w rządach pomagała jugosłowiańska tajna policja (UDBA). Symbolem reżimu stał się słynny Goli Otok w pobliżu wyspy Rab, na który zsyłano niewygodnych dyktatorowi przeciwników politycznych.

W 1953 r., po uchwaleniu nowej konstytucji Josip Broz-Tito został prezydentem (od 1974 r. - dożywotnim). Rozwijał ruch państw niezaangażowanych, przeprowadził reformę struktur wewnętrznych państwa. Zmarł w 1980 r. Pozostawił po sobie kult jednostki - choć Tito był bezwzględnym dyktatorem i tyranem, ludzie go kochali. Wszędzie pełno było jego portretów i pomników, miasta nazywano jego imieniem lub przydomkiem - Titovo, Titograd, Titova Korenica. Inne państwa bloku komunistycznego zazdrościły Jugosławii silnego przywódcy. W Jugosławii pozornie żyło się lepiej niż gdzie indziej - można było wyjechać na Zachód, sklepy wypełnione były nie tylko octem. Kiedy 4 maja 1980 r. Tito zmarł, kraj pogrążył się w siedmiodniowej żałobie. Dziś, na szczęście, dzieci nie śpiewają już pochwalnych pieśni o Wielkim Marszałku, a do Kumrovca, gdzie niegdyś przyjeżdżały autokarami wycieczki dzieci i młodzieży z całej Jugosławii powrócił spokój.