|
Josip Stritar (si)
dodany: 19.03.2008 | przygotowa³y: Magdalena Bulka i Monika Gawlak
Urodzi³ siê w 1836 roku w Podsmrece k. Velikih Lašè w rodzinie ch³opskiej. Szko³ê œredni¹ ukoñczy³ w Lublanie, potem studiowa³ filologiê klasyczn¹ na uniwersytecie w Wiedniu. Kilka lat pracowa³ jako guwerner w bogatych wiedeñskich rodzinach. Du¿o podró¿owa³ po Europie poznaj¹c sztukê klasyczn¹. Od 1873 roku do emerytury pracowa³ w Wiedniu jako nauczyciel w szkole œredniej. W 1920r. przeprowadzi³ siê do Rogaškej Slatiny i tam 3 lata póŸniej zmar³.
Wiêkszoœæ swojego ¿ycia spêdzi³ w Wiedniu, dlatego jego twórczoœæ nie pozostawa³a pod wp³ywem sytuacji socjalnej i kulturowej panuj¹cej w S³owenii. Na s³oweñsk¹ literaturê patrzy³ krytycznie - oczami inteligenta i kosmopolity. Pyta³ czy s³oweñscy twórcy pisz¹c swe dzie³a chc¹ aspirowaæ do literatury innych narodów.
Pisa³ wiersze, dramaty, przypowieœci, teksty krytyczno-literackie, eseje oraz teksty satyryczne. By³ autorem literatury m³odzie¿owej.
W roku 1869 pod pseudonimem Boris Miran wyda³ tomik poezji pt. Pesmi, który zosta³ entuzjastycznie przyjêty zarówno przez krytykê, jak i opiniê publiczn¹. Tomik zawiera³ lirykê mi³osn¹, refleksyjn¹, patriotyczn¹. Wiersze te pozostawa³y pod wp³ywem romantyzmu, impresjonizmu czy dekadentyzmu. Cykl Popotne pesmi stanowi³ swoisty dziennik podró¿y, bêd¹c tym samym poetyckim zapisem podró¿niczych doœwiadczeñ poety.
Jego najwiêkszym dzie³em s¹ Wiedeñskie sonety (1872r.), w których satyrycznie polemizuje z konserwatywnym obozem tzw. staros³oweñców (staroslovenci) popieraj¹cym absolutyzm, a w literaturze opowiadaj¹cym siê za utylitaryzmem.
Wiêksz¹ czêœæ jego dzie³ literackich powsta³a w oparciu o literaturê obc¹, dlatego brakuje im oryginalnej treœci i budowy. Powieœæ Zorin (1870) naœladuje swoj¹ form¹, wczesnoromantyczn¹ powieœæ poetyck¹ (Goethe, Rousseau), w powieœci Gospod Mirodolski widoczny jest wyraŸny wp³yw póŸnooœwieceniowej powieœci O. Goldsmitha. Z kolei powieœæ Rosana bierze swoje Ÿród³o w Latach nauki Wilhelma Meistra Goethego.
W 1866 roku razem z Levstikem i Jurèièem ponownie wyda³ Poezje France Prešerna, do których napisa³ znakomity wstêp traktuj¹cy o wielkoœci poety. Dziêki niemu wielkoœæ tego wybitnego romantycznego artysty zosta³a dostrze¿ona i doceniona.
W s³oweñskich czasopismach publikowa³ swoje krytyczno-literackie eseje Kritièna pisma, Literarne pogovore, i Dunajska pisma. Krytycznie wypowiada³ siê o s³oweñskiej sytuacji spo³eczno-politycznej, kulturalnej i literackiej.
W latach 1870 i 1876-1880 by³ redaktorem czasopisma Zvon, które odegra³o du¿¹ rolê w rozwoju literatury w S³owenii.
Bibliografia:
J. Kos: Pregled slovenskega slovstva, Ljubljana 1979.
Branja 2, V. Cuderman, S. Fatur, S. Koler, R. Korošec, B. Kakar- Vogel, M. Poznanoviè, A. Špacapan, wydaw. DZS, Ljubljana 2003.
| 