|
Sreèko Kosovel (si)
dodany: 16.02.2008 | przygotowa³a: Ma³gorzata Bia³ek, Monika Gawlak
Sreèko Kosovel (18.3.1904 - 27.5. 1926) by³ pi¹tym, najm³odszym dzieckiem swoich rodziców Kateriny i Antona. Nied³ugo po jego urodzeniu ca³a rodzina przenios³a siê ze wsi Sežana (gdzie siê urodzi³) do miejscowoœci Pliskovica na Krasie. Kras do koñca ¿ycia pozosta³ bliski poecie, by³ jego magiczn¹ krain¹, opiewan¹ w licznych wierszach.
Kosovel swój pierwszy utwór opublikowa³ jako zaledwie jedenastoletni ch³opiec w dzieciêcym czasopiœmie Zvonènek (Dzwoneczek). Opisa³ w nim Triest – miasto, w którym jako dziecko spêdzi³ wiele czasu i które mia³o dla niego wyj¹tkowe znaczenie.
Po ukoñczeniu szko³y podstawowej (w 1916 r.) zapisa³ siê do szko³y œredniej w Lublanie, gdzie w 1920 r. spotka³ swego póŸniejszego przyjaciela Ludvika Mrzela (s³oweñskiego pisarza, poetê i publicystê). Tego samego roku stanowczo przeciwstawi³ siê faszystowskiej polityce W³och, kiedy to spalono Narodni Dom w Trieœcie.
W 1922 r. po ukoñczeniu szko³y œredniej, rozpocz¹³ studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lublañskiego. Studiowa³ slawistykê, romanistykê i filozofiê. Wspó³pracowa³ przy tworzeniu awangardowego czasopisma Tri labodi (Trzy ³abêdzie), które zaczê³o ukazywaæ siê w 1921 r. w Nowym Mieœcie. PóŸniej, z powodu problemów finansowych, zamieszka³ u swojego przyjaciela Cirila Debevca i wspólnie za³o¿yli ko³o literacko-dramatyczne im. Ivana Cankara.
W 1925 r. przej¹³ redagowanie gazety Mladina (M³odzie¿). Przygotowywany przez niego tomik poetycki niestety nie zosta³ opublikowany. Zmar³ przedwczeœnie, maj¹c zaledwie 22 lata, na skutek zapalenia opon mózgowych.
S³oweñscy historycy literatury wyró¿niaj¹ trzy okresy w twórczoœci Kosovela - fazê wp³ywu impresjonizmu, ekspresjonizmu i konstruktywizmu. Na pocz¹tku jego twórczoœæ pozostawa³a przede wszystkim pod wp³ywem modernizmu i impresjonizmu. Przewa¿aj¹ce motywy w jego poezji to pejza¿e Krasu, a tak¿e matka i œmieræ. PóŸniej twórczoœæ Kosovela pozostawa³a pod wyraŸnym wp³ywem ekspresjonizmu, ewoluowa³a od zwiewnych wra¿eñ i nastrojowych obrazów po dysharmoniczne wyra¿enie uczuæ. Rozwin¹³ teamtykê wiznonersk¹, spo³eczn¹ i religijn¹. Kosovel wspó³tworzy³ awangardowe tendencje w literaturze s³oweñskiej lat 30 wieku XX. - futuryzm, ekspresjonizm, konstruktywizm. Nale¿a³ do awangardy historycznej, a jego twórczoœæ stanowi swoist¹ syntezê jej kierunków.
Wyj¹tkowe miejsce w historii literatury s³oweñskiej Kosovel zwdziêcza jednak swej poezji pisanej w duchu konstruktywizmu. Tworz¹c j¹ sta³ siê pierwszym i jednoczeœnie najwiêkszym konstruktywist¹ i awangardzist¹ s³oweñskim. Jego wiersze konstruktywistyczne zosta³y wydane poœmiertnie (z ponad 40-letnim opóŸnieniem), w 1967 roku, przez Antona Ocvirka w zbiorze Integrali (Ca³ki).
Obok ponad tysi¹ca wierszy, pozostawi³ tak¿e du¿¹ iloœæ utworów prozatorskich, listów, prowadzi³ dzienniki, pisa³ artyku³y. Ca³y jego dorobek z jednej strony œwiadczy o uniwersalizmie oraz holistycznym podejœciu do œwiata i cz³owieka, z drugiej natomiast o ¿ywym zainteresowaniu aktualn¹ sytuacj¹ spo³eczn¹ i polityczn¹ w S³owenii.
W Polsce jego poezja jest prawie nieznana. Zaprezentowana zosta³a jedynie w antologiach poezji s³oweñskiej Mariana Piechala (1973) i Katariny Šalamun-Biedrzyciej (1995).
Wydana zosta³a monografia dotycz¹ca twórczoœci Sreèka Kosovela autorstwa Bo¿eny Tokarz pt. Miêdzy destrukcj¹ a konstrukcj¹. O poezji Sreèka Kosovela w kontekœcie konstruktywistycznym. Wyd. Uniwersytetu Œl¹skiego. Katowice 2004.
Dzie³a Kosovela:
• Pesmi (Wiersze) (1927)
• Izbrane pesmi (Wybór wierszy) (1931)
• Zbrano delo I (Dzie³a zebrane I) (1946)
• Izbrane pesmi (Wybór wierszy) (1949)
• Zlati èoln (Z³ota ³ódŸ) (1954)
• Moja pesem (Mój wiersz) (1964)
• Ekstaza smrti (Ekstaza œmierci) (1964)
• Integrali 26 (Ca³ki 26) (1967)
• Zbrano delo II (Dzie³a zebrane II) (1974)
• Zbrano delo III (Dzie³a zebrane III) (1977)
Bibliografia:
J. Kos: Pregled slovenskega slovstva, Ljubljana 1979.
B. Tokarz: Miêdzy destrukcj¹ a konstrukcj¹. O poezji Sreèka Kosovela w kontekœcie konstruktywistycznym. Wyd. Uniwersytetu Œl¹skiego. Katowice 2004.
| 