Powrót do

Gregorčič Simon (si)

dodany: 14.11.2007 | przygotowała: Iwona Matrejek

Gregorčič Simon ur. 15 X 1844 Vrsno koło Krno – zmarł 24 XI 1906 Gorica, poeta słoweński, liryk. Pochodził z rodziny chłopskiej. Po ukończeniu gimnazjum w Goricy wstąpił do seminarium duchownego. W latach 1868-1873 był wikarym w Kobarid (Primorie), później przeniesiony został do Branika (Dolina Vipavska). W 1881 czasowo emerytowany. Od 1887 przebywał jako wikary w Gradišču. Ze względu na zły stan zdrowia starał się u władz duchownych o zwolnienie z pełnionych obowiązków, ale prośby jego były odrzucane. W 1901 przeniósł się do Goricy. Głęboka religijność nie pozwalała mu na otwarte zerwanie ze stanem duchownym, który po pewnym czasie zaczął mu wyraźnie ciążyć. Konflikt wewnętrzny, jaki w związku z tym przeżywał, znalazł wyraz w jego twórczości poetyckiej, pełnej gorzkiego pesymizmu. Krytyka zalicza Gregorčiča do najwybitniejszych liryków słoweńskich. W twórczości swej początkowo kontynuował linię poezji F. Prešerna, w późniejszym okresie przeszedł do ostrej, realistycznej poezji w stylu S. Jenki, po lirykę utrzymaną w poetyce modernizmu. Ze względu na swe powołanie duchowne, Gregorčič całe życie spędził wśród ludu, z którym czuł się nieodłącznie związany. Był ideowym uczniem J. Stritara. Twórczość jego przeniknięta jest Stritarowskim, pesymistycznym idealizmem o zabarwieniu Weltschmerzu. Należał do czołowych poetów Ljubljanskiego Zvonu i Slovana. Debiutował w Slovenskim Glasniku w 1964 roku wierszami o tematyce patriotycznej Iskrice domorodny (Iskry rodzime). Pierwszy okres jego twórczości zamyka się w roku 1882, kiedy to ukazał się zbiorek Poezje (1882, Poezje), zawierający oprócz wierszy patriotycznych i refleksyjnych również erotyki. Tomik został niezwykle przychylnie przyjęty przez szerokie kręgi czytelników (cały nakład 1800 egzemplarzy sprzedano w pół roku, a drugie wydanie ukazało się już w 1884). Zawartość myślowa poezji Gregorčiča, pesymistyczno-idealistyczne poglądy na świat i życie, wyrażone najpełniej w znakomitym wierszu elegijnym Človeka nikar! (A człowieka – nigdy!), częstokroć odbiegające od katolickich, sprawiły, że został ostro zaatakowany przez przedstawicieli krytyki klerykalnej i pomówiony o sprzeniewierzenie się religii chrześcijańskiej, a nawet o buddyzm i panteistyczny fatalizm. Wroga atmosfera wytworzona wokół wrażliwego poety, przyczyniła się do izolacji i wycofania się Gregorčiča z czynnego życia literackiego na okres 10 lat. Humanistyczna, zawierająca elementy krytyki społecznej i głęboko osobista poezja Gregorčiča stała się też przyczyną gwałtownych polemik prasowych między zwolennikami partii liberalno-postępowej i tzw. Ludowej partii klerykalnej. Drugi tom Poezjie (został wydany w 1888), w którym Gregorčič zebrał utwory z lat młodzieńczych, przede wszystkim lirykę patriotyczną, był spokojniejszy w swojej wymowie od poprzedniego. Tym razem krytyka podkreślała związki poezji Gregorčiča z twórczością ludową i humanistyczne wartości. Trzeci tom Poezjie (1902) treściowo i formalnie pozostawał w ścisłym związku z rodzącym się nurtem młodej słoweńskiej poezji modernistycznej. Cykl Predsmrtnica (Wiersze przedśmiertne) zawiera utwory, których zasadniczym motywem jest przeczucie nadchodzącej śmierci – np. Divna noč (Cudowna noc). Miały one często charakter spowiedzi poetyckiej, były też próbą rozliczenia się z konserwatywną, klerykalną krytyką. Pozostałe cykle Pogrebnice (Wiersze żałobne) i Posmrtnice (Wiersze pośmiertne) stanowią wyraz gorącego protestu poety przeciw samotności. W ostatnim okresie twórczości Gregorčič próbuje sił jako satyryk, wzorując się na literaturze antycznej – Starodavnice (Wiersze starodawne), napisał też cykl utworów o charakterze społeczno – radykalnym Delovcem (1902, Robotnikom). W 1904 ukończył i wydał przekład Księgi Hioba wierszem, tłumaczenie psalmów pozostało w rękopisie do 1944. Przed śmiercią Gregorčiča ukazały się Žalostnike preroka Jeremije (1906, Żale proroka Jeremiasza), tzw. Jeremiady. Zainteresowanie literaturą grecką skłoniło Gregorčiča do przełożenia fragmentów Iliady (1879) wierszem jambicznym 5-stopowym. W 1908 F. Meško wydał wybór niepublikowanych wierszy Gregorčiča jako Poezije IV, Zbrana Dela (Dzieła zebrane), w trzech tomach ukazały się w opracowaniu F. Koblara w latach 1947-1951. Twórczość Gregorčiča nazwanego słowikiem Gorycji zajmuje jedno z czołowych miejsc w literaturze słoweńskiej. Trwałe wartości humanistyczne, patriotyzm, prostota wyrazu artystycznego i melodyjność wiersza, opartego na najlepszych wzorach tradycji literackiej i ludowej, przyczyniły się do trwałej popularności poezji Gregorčiča nie tylko na terenie Słowenii. Utwory Gregorčiča na język polski tłumaczył B. Grabowski.

Bibliografia:
Mały słownik pisarzy zachodnio-słowiańskich i południowo-słowiańskich, Krystyna Bąk, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, s.129-130.