|
Matija Èop (si)
dodany: 19.03.2008 | przygotowa³a: Kamila Duda
Matija Èop urodzi³ siê 16 stycznia 1797 r. w miejscowoœci Žirovnica. S³oweñski jêzykoznawca i krytyk literacki, inicjator spisania historii literatury s³oweñskiej, mia³ ogromny wk³ad w s³oweñsk¹ teoriê literatury i komparatystykê literack¹. Jeden z najwiêkszych intelektualistów s³oweñskich, Ÿród³a podaj¹, ¿e w³ada³ dziewiêtnastoma jêzykami. Studiowa³ filozofiê w Wiedniu i teologiê w Lublanie.
W latach 1820-1822 by³ profesorem gimnazjum w Rjece, zaœ w latach 1822-1827 profesorem liceum i suplentem na uniwersytecie we Lwowie. W roku 1827 powróci³ do Lublany gdzie przyj¹³ posadê nauczyciela w jednym z liceów. Rok póŸniej rozpocz¹³ pracê w licealnej bibliotece, a od roku 1830 do œmierci by³ jej kierownikiem. To w³aœnie jemu Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka w Lublanie zawdziêcza swoje bogactwo.
Razem ze swoim przyjacielem, najwiêkszym poet¹ s³oweñskim doby romantyzmu - Francetem Prešernem, zaanga¿owa³ siê w slovensko abecedno vojsko - spór w kwestii alfabetu, ca³kowicie odrzucaj¹c ideê metelèicy i konserwatywne, jêzykowe i literackie pogl¹dy Jerneja Kopitara i jego popleczników, ustanawiaj¹c tym samym nowy s³oweñski program kulturowo-polityczny.
Matija Èop by³ w latach 20. XIX w. tak¿e redaktorem i cenzorem almanachu Kranjska Èbelica.
Jak na tak uzdolnionego intelektualistê, pozostawi³ po sobie stosunkowo niewielk¹ spuœciznê literack¹, a jego koncepcje zosta³y wyra¿one g³ównie poœrednio – w poezji Prešerna. Jednym z najwa¿niejszych dzie³ Èopa jest bibliograficzny przegl¹d s³oweñskiego piœmiennictwa z 1831r., który zosta³ jednak opublikowany dopiero w roku 1864 w Geschichte der Südslawischen Sprache und Literatur F. Šafarika.
Zachowa³o siê tak¿e kilka jego artyku³ów poœwiêconych rozwa¿aniom na temat jêzyka i literatury drukowanych m.in. w czasopiœmie Illyrisches Blatt, w tym tak¿e obszerny utwór polemiczny Slowenischer ABC-Krieg. Matija Èop pozostawi³ po sobie tak¿e bogat¹ korespondencjê.
Zmar³ œmierci¹ tragiczn¹ – 6 lipca 1835 r. utopi³ siê w Sawie. Rok póŸniej jego przyjaciel France Prešeren zadedykowa³ mu sonet (Matiju Èopu) wprowadzaj¹cy do dzie³a Krst pri Savici, dziesiêæ lat póŸniej zaœ tren V spomin Matija Èopa. Prešeren jest tak¿e autorem epitafium na jego grobie.
Bibliografia:
Èop, M. Pisma in spisi. Mladinska knjiga. Ljubljana 1983.
Kos, J. Matija Èop in evropska romantika. Obdobja 2. 1980, s. 37-45.
Paternu, B. Konstituiranje Slovenske Poezije. Obdobja 2. 1980, s. 7-24.
| 